Lista notatek
Jednostki
Podtematy
Jednostki
Znaczenie przedrostków w jednostkach miary
Większość wielkości wyrażamy za pomocą podstawowej jednostki oraz jednostek utworzonych od niej za pomocą przedrostków. Przedrostki mogą oznaczać wielokrotności lub podwielokrotności. Przedrostki mają takie same znaczenie dla różnych jednostek miary:
| m- | mili- | jedna tysięczna | 0,001 |
| c- | centy- | jedna setna | 0,01 |
| d- | decy- | jedna dziesiąta | 0,1 |
| deka- | dziesięciokrotność | 10 | |
| h- | hekto- | stukrotność | 100 |
| k- | kilo- | tysiąckrotność | 1000 |
System metryczny i jego alternatywy
Systematyczne stosowanie potęg liczby dziesięć jest jedną z głównych cech systemów metrycznych, do których należy układ SI. Jeśli czasem masz wrażenie, że przeliczanie jednostek jest skomplikowane, to musisz wiedzieć, że na świecie istnieją jeszcze bardziej skomplikowane systemy (np. 12 cali = 1 stopa, 3 stopy = 1 jard, 1760 jardów = 1 mila). W większości krajów używany jest układ SI, wyjątkiem jest np. USA.
Lista tematów
| Jednostki długości | milimetr, metr, kilometr |
| Jednostki masy | gram, kilogram, tona |
| Jednostki pola powierzchni | metr kwadratowy, ar |
| Jednostki objętości | metr sześcienny, mililir, litr |
| Jednostki temperatury | stopnie Celsjusza |
Jednostki długości
Symbole jednostek długości
Podstawową jednostką długości jest metr, który zapisujemy jako m. Jeden metr odpowiada mniej więcej długości jednego długiego kroku dorosłego człowieka, długości kija bejsbolowego lub wysokości blatu kuchennego.
Nazwy innych, często używanych jednostek tworzymy za pomocą przedrostków dodawanych do nazwy jednostki podstawowej, czyli metra.
| symbol | jednostka |
|---|---|
| m | metr |
| dm | decymetr |
| cm | centymetr |
| mm | milimetr |
| km | kilometr |
Podstawowy przelicznik
Poniższy schemat oraz tabela przedstawiają sposób przeliczania jednostek:
| 1 m | = 10 dm |
| 1 m | = 100 cm |
| 1 m | = 1000 mm |
| 1 km | = 1000 m |
| 1 cm | = 10 mm |
Przykłady z życia codziennego
| 1 milimetr (mm) | grubość karty kredytowej |
| 1 centymetr (cm) | długość paznokcia |
| 1 decymetr (dm) | długość łyżeczki do herbaty |
| 1 metr (m) | długość gitary |
| 100 metrów(m) | długość boiska do piłki nożnej |
| 1 kilometr (km) | długość trasy narciarskiej |
Ciekawostka: inne jednostki długości
Poza jednostkami pochodzącymi od metra, możemy również spotkać inne jednostki długości:
- jednostki anglosaskie: cal (= 25,4 mm), stopa (= 12 cali = 30,48 cm), jard (= 3 stopy = 0,91 m), mila (= 1,6 km),
- jednostki używane w astronomii: rok świetlny (10 bilionów km), parsec (3{,}8\cdot 10^{16} m)
- dawne jednostki (obecnie spotykane wyłącznie w literaturze): sążeń (pochodzący od długości rozpostartych ramion człowieka, ok. 1,8 metra), łokieć (ok. 60 cm).
Jednostki masy
Podstawową jednostką masy jest gram, który zapisujemy jako g. Nazwy innych, często używanych jednostek tworzymy za pomocą standardowych przedrostków (mili, deka, kilo). Zamiast megagram (milion gramów, tysiąc kilogramów) stosujemy nazwę tona.
Symbole jednostek masy
| symbol | jednostka |
|---|---|
| mg | miligram |
| g | gram |
| dag | dekagram |
| kg | kilogram |
| t | tona |
Dawniej dekagram zapisywano jako dkg, obecnie jednak nie zaleca się stosowania tego zapisu.
Podstawowy przelicznik
| 1 t | = 1000 kg |
| 1 kg | = 1000 g |
| 1 dag | = 10 g |
| 1 g | = 1000 mg |
Przykłady z życia codziennego
| 1 gram | spinacz, większa szczypta soli |
| 5 dekagramów | kajzerka |
| 1 kilogram | butelka mleka |
| 70 kilogramów | dorosły mężczyzna |
| 1 tona | żyrafa, mały samochód osobowy |
Ciekawostka: inne jednostki masy
Inne jednostki masy to na przykład:
- karat = 200 mg
- uncja = 28,4 g
- funt = 0,45 kg, 16 uncí
Karat jest używany w jubilerstwie, a funt i uncja w anglosaskim systemie miar.
Jednostki pola powierzchni
Symbole jednostek pola powierzchni
Pole powierzchni to rozmiar obszaru, płaszczyzny, na której znajduje się dana figura. Podstawową jednostką pola powierzchni jest metr kwadratowy, który jest równy polu kwadratu o boku długości 1 metra. Pozostałe jednostki i ich symbole:
| mm² | milimetr kwadratowy |
| cm² | centymetr kwadratowy |
| m² | metr kwadratowy |
| km² | kilometr kwadratowy |
| a | ar, pole kwadratu o boku 10 m, czyli 100 m² |
| ha | hektar, pole kwadratu o boku 100 m, czyli 10 000 m² |
Podstawowy przelicznik
Poniższy schemat oraz tabela przedstawiają sposób przeliczania jednostek pola powierzchni. W przeciwieństwie do jednostek długości, które zazwyczaj przeliczamy za pomocą mnożenia (dzielenia) przez 10, w przypadku jednostek pola powierzchni mnożymy (dzielimy) przez 100.
| 1 ha | = 0,01 km² = 100 arów = 10 000 m² |
| 1 a | = 0,01 ha = 100 m² |
| 1 km² | = 10 000 00 m² = 100 ha = 10 000 arów |
| 1 m² | = 10 000 cm² |
Przykłady z życia codziennego
| 1 cm² | pół znaczka pocztowego |
| 1 dm² | mały zeszyt |
| 1 m² | stół |
| 1 ar | mały ogródek, trochę większy niż boisko do piłki siatkowej |
| 1 hektar | pole, trochę większe niż boisko do piłki nożnej |
| 1 km² | miasto w średniowieczu (wewnątrz murów obronnych) |
Jednostki objętości
Objętość jest miarą przestrzeni, którą zajmuje dane ciało. Do najpopularniejszych jednostek objętości zaliczamy jednostki „sześcienne”, które są pochodnymi od jednostek długości – na przykład metr sześcienny to objętość przestrzeni, którą zajmuje sześcian o krawędzi długości 1 metra (w życiu codziennym inną, często używaną nazwą metra sześciennego jest „kubik“). Istnieją również jednostki pochodzące od litra, który wynosi tyle co decymetr sześcienny.
Symbole jednostek objętości
| mm³ | milimetr sześcienny |
| cm³ | centymetr sześcienny |
| dm³ | decymetr sześcienny |
| m³ | metr sześcienny („kubik“) |
| l | litr |
| hl | hektolitr |
| dl | decylitr |
| ml | mililitr |
Podstawowy przelicznik
Poniższy schemat oraz tabela przedstawiają sposób przeliczania jednostek:
| 1 m³ | = 1 000 dm³ = 1 000 000 cm³ = 1 000 000 000 mm³ |
| 1 l | = 1 dm³ = 1 000 cm³ |
| 1 ml | = 1 cm³ |
| 1 l | = 10 dl = 100 cl = 1 000 ml |
| 1 hl | = 100 l |
Ciekawostka: inne jednostki objętości
Innymi jednostkami objętości (używanymi np. w W. Brytanii i USA) są np.:
- pinta = 1,9 litra
- galon = 4,5 litra
- baryłka = ok. 160 litrów (w zależności od tego, co dokładnie mierzy jednostka i gdzie jest używana)
Jednostki temperatury
Podstawową jednostką temperatury (w układzie SI) jest kelwin (K). Jednak w życiu codziennym na całym świecie temperaturę podaje się w stopniach Celsjusza (°C), za wyjątkiem USA, gdzie używane są stopnie Fahrenheita (°F).
W skali Celsjusza punktami odniesienia są: temperatura zamarzania wody 0 °C oraz temperatura wrzenia wody 100 °C.
Do góryJednostki czasu
W przeciwieństwie do pozostałych jednostek, powszechnie używane jednostki czasu nie są wielokrotnościami i podwielokrotnościami jednostek głównych i nie posiadają przedrostków takich jak mili-, deka-, kilo-.
| 1 minuta | 60 sekund |
| 1 godzina | 60 minut |
| 1 dzień/doba | 24 godziny |
| 1 tydzień | 7 dni |
| 1 miesiąc | od 28 do 31 dni |
| 1 rok | 12 miesięcy |
| 1 rok | 365 lub 366 dni |
